Giải phóng mặt bằng tại Hà Nội: Đồng thuận để phát triển

Tại Hà Nội, công tác giải phóng mặt bằng đang được triển khai với tinh thần quyết liệt, công khai, minh bạch và đặt người dân vào vị trí trung tâm. Khi chính sách hợp lòng dân, sự đồng thuận không chỉ giúp tháo gỡ “điểm nghẽn” tiến độ mà còn trở thành động lực để những đại công trình về đích.

Gỡ “điểm nghẽn” từ sự vào cuộc đồng bộ

Trong quá trình phát triển đô thị, giải phóng mặt bằng (GPMB) luôn được xem là một trong những khâu khó nhất. Mỗi mét đất thu hồi không chỉ là câu chuyện pháp lý hay kỹ thuật, mà còn gắn với mái nhà, sinh kế, ký ức và đời sống của người dân.

Thực tế nhiều năm cho thấy, không ít dự án hạ tầng trọng điểm từng rơi vào cảnh chậm tiến độ vì vướng mặt bằng. Chính vì vậy, Hà Nội xác định GPMB không chỉ là nhiệm vụ hành chính đơn thuần mà là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, sự minh bạch trong chính sách và trên hết là tạo được sự đồng thuận của nhân dân.

Tinh thần ấy đang được thể hiện rõ tại nhiều địa phương, đặc biệt ở các dự án giao thông trọng điểm như đường Vành đai 2,5 hay tuyến đường trục phát triển phía Nam thành phố.

Tại phường Khương Đình, công tác GPMB Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 2,5 đoạn từ Nguyễn Trãi (Quốc lộ 6) đến Đầm Hồng đang cho thấy những chuyển động tích cực. Đây là dự án có quy mô lớn, tổng diện tích đất thu hồi hơn 60.900m², liên quan tới 736 trường hợp, gồm 720 hộ gia đình, cá nhân và 16 tổ chức.

Khối lượng công việc lớn, phạm vi ảnh hưởng rộng, trong khi phần lớn khu vực là đất ở lâu năm khiến quá trình triển khai đối mặt không ít khó khăn. Song thay vì để trở thành “điểm nghẽn”, địa phương đã lựa chọn cách tiếp cận bài bản, quyết liệt nhưng mềm dẻo.

Đến ngày 20-5-2026, phường Khương Đình đã hoàn thành phê duyệt 100% phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho toàn bộ các trường hợp thuộc diện thu hồi đất. Ngày 21-5, UBND phường phối hợp các đơn vị liên quan tổ chức chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư kéo dài từ sáng tới đêm nhằm tạo thuận lợi tối đa cho người dân hoàn thiện thủ tục.

Việc chi trả được thực hiện công khai, minh bạch, đúng đối tượng, đúng phương án đã được phê duyệt, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân. Đến nay, phường đã chi trả trên 486 tỷ đồng tiền bồi thường, hỗ trợ; hoàn thành di chuyển 100% số mộ trong phạm vi dự án; đồng thời phá dỡ trên 400 công trình của các hộ đã bàn giao mặt bằng.

Điều đáng chú ý là có tới 99% số hộ dân đồng thuận, chủ động bàn giao mặt bằng - con số cho thấy hiệu quả rõ rệt của cách làm gần dân, sát dân.

Đằng sau kết quả ấy là sự vào cuộc quyết liệt của cấp ủy, chính quyền địa phương. Ban Chỉ đạo GPMB được thành lập với phân công rõ người, rõ việc; lãnh đạo phường thường xuyên trực tiếp xuống cơ sở đối thoại, tháo gỡ khó khăn, vận động nhân dân đồng thuận thực hiện.

Không chỉ ở khu vực nội đô, công tác GPMB Dự án đầu tư xây dựng đường trục phát triển phía Nam thành phố cũng đang được các xã tăng tốc. Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Ứng Hòa Nguyễn Đức Bình cho biết, địa phương xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm, quyết tâm hoàn thành theo chỉ đạo của thành phố trước ngày 15-6.

“Khó khăn lớn nhất trước đây là tâm lý băn khoăn của người dân về mức hỗ trợ, đền bù, tái định cư theo quy định mới. Tuy nhiên, sau thời gian kiên trì tuyên truyền, vận động, các hộ dân cơ bản đã đồng thuận. Điều quan trọng là địa phương luôn hạn chế tối đa việc cưỡng chế, ưu tiên đối thoại và thuyết phục để người dân tự nguyện bàn giao mặt bằng”, Chủ tịch UBND xã Ứng Hòa Nguyễn Đức Bình chia sẻ.

“Dân vận khéo” tạo đồng thuận từ cơ sở

Nếu Khương Đình là minh chứng cho cách làm quyết liệt, đồng bộ thì thực tiễn tại phường Thanh Xuân với Dự án đường Vành đai 2,5 đoạn Ngụy Như Kon Tum - Nguyễn Trãi lại cho thấy một bài học sâu sắc: Công tác GPMB thành công, trước hết phải “mở lòng dân”.

Sau hơn 4 tháng triển khai, phường Thanh Xuân đã hoàn thành 100% công tác GPMB dự án đường Vành đai 2,5, không phải cưỡng chế, không phát sinh đơn thư khiếu nại. Kết quả này là minh chứng cho tinh thần “hệ thống chính trị đồng hành, nhân dân đồng thuận”, góp phần khẳng định hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 2 cấp sau một năm vận hành, với sự hài lòng và niềm tin của người dân là thước đo quan trọng.

Tuyến đường chỉ dài khoảng 0,95km nhưng đi qua khu vực làng cổ Nhân Chính - nơi có mật độ dân cư cao, lịch sử đất đai phức tạp, liên quan tới hơn 475 thửa đất, khoảng 700 hộ dân. Đây từng được xem là một trong những khu vực khó nhất về GPMB.

Một cán bộ cơ sở thẳng thắn nhìn nhận, khó không chỉ ở hồ sơ pháp lý mà còn ở tâm lý người dân. Mỗi hộ dân là một hoàn cảnh, một câu chuyện riêng. Nếu chỉ làm theo mệnh lệnh hành chính, rất dễ phát sinh bức xúc. Chính vì vậy, phường Thanh Xuân đã thay đổi cách tiếp cận, chuyển từ “thông báo” sang “đối thoại”, từ “vận động chung” sang “đi từng ngõ, gõ từng nhà”.

Các tổ công tác chuyên trách được thành lập, trực tiếp phụ trách từng khu dân cư trọng điểm. Thành viên không chỉ có cán bộ chuyên môn mà còn gồm bí thư chi bộ, tổ trưởng dân phố, đại diện Mặt trận Tổ quốc, đoàn thể - những người hiểu dân, sát dân và có uy tín trong cộng đồng.

Các tổ công tác không đơn thuần đi vận động, mà đến để lắng nghe. Mỗi băn khoăn của người dân, từ diện tích đất, giấy tờ pháp lý, phương án bồi thường đến tái định cư đều được giải đáp cụ thể. Từ cách làm ấy, niềm tin dần được tạo dựng.

Nhiều hộ dân từng băn khoăn khi nhận thông báo thu hồi đất, nhưng sau nhiều lần đối thoại trực tiếp, được giải thích rõ quyền lợi và chính sách hỗ trợ, đã chủ động nhận tiền, chuẩn bị bàn giao mặt bằng. Sự chuyển biến ấy không chỉ đến từ lời nói mà còn từ hành động cụ thể. Toàn bộ phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được công khai đầy đủ; các hội nghị lấy ý kiến, đối thoại được tổ chức thường xuyên; mọi kiến nghị đều được tiếp thu, phản hồi.

Đặc biệt, Thanh Xuân áp dụng phương châm “cuốn chiếu”, ưu tiên giải quyết sớm cho các hộ đồng thuận trước để tạo hiệu ứng lan tỏa. Khi những hộ tiên phong nhận tiền, chuyển đến nơi ở mới, các hộ còn lại dần yên tâm và hợp tác. Kinh nghiệm từ phường Thanh Xuân cho thấy, công tác GPMB trước hết là câu chuyện của con người. Khi người dân được lắng nghe, được tôn trọng và được bảo đảm quyền lợi chính đáng, đồng thuận sẽ được tạo dựng từ chính cơ sở.

Từ mặt bằng sạch đến niềm tin phát triển

Đối với người dân, điều quan tâm nhất khi thu hồi đất không chỉ là mức đền bù, mà còn là câu hỏi: “Sau này sẽ ở đâu? Cuộc sống mới ra sao?” Vì thế, công tác GPMB hiện nay không dừng ở việc bàn giao đất sạch cho dự án mà còn hướng tới bảo đảm nơi ở mới, sinh kế mới và cuộc sống ổn định cho người dân.

Tại phường Thanh Xuân, các hộ đủ điều kiện được bố trí tái định cư bằng đất tại phường Đại Mỗ. Trong thời gian chờ bố trí, người dân được hỗ trợ tạm cư theo quy định của thành phố. Chính sách này giúp nhiều hộ yên tâm hơn khi chuyển chỗ ở.

Ở phường Khương Đình, ngoài thực hiện đầy đủ chế độ, chính sách bồi thường, địa phương còn vận động nguồn xã hội hóa hỗ trợ 10 triệu đồng/hộ bàn giao mặt bằng sớm, tổng kinh phí gần 1,9 tỷ đồng; đồng thời hỗ trợ các trường hợp khó khăn từ Quỹ “Vì người nghèo”.

Không chỉ dừng ở hỗ trợ vật chất, nhiều địa phương còn đồng hành cùng người dân trong quá trình di chuyển, tháo dỡ công trình, ổn định nơi ở mới.

Điều đó lý giải vì sao, giữa một lĩnh vực vốn nhạy cảm và dễ phát sinh khiếu kiện như GPMB, nhiều nơi vẫn tạo được sự đồng thuận cao. Mới đây, UBND phường Khương Đình nhận được thư cảm ơn của các công dân gửi tới lãnh đạo phường và đội ngũ cán bộ tham gia công tác GPMB. Trong thư của công dân Nguyễn Thị Hồng (trú tại ngách 345/4 Khương Trung), bà bày tỏ sự xúc động trước tinh thần trách nhiệm, sự tận tâm, gần gũi của cán bộ cơ sở trong quá trình giải thích chính sách, hỗ trợ người dân thực hiện các thủ tục liên quan.

Những lá thư ấy có lẽ là minh chứng sinh động cho một thực tế: đồng thuận không thể có được bằng mệnh lệnh hành chính, mà được tạo nên từ sự công khai, minh bạch, trách nhiệm và tinh thần đồng hành cùng người dân.

Đằng sau mỗi đại công trình là những hy sinh, sẻ chia của hàng nghìn hộ dân, nhưng khi quyền lợi chính đáng được bảo đảm, khi người dân thấy mình là chủ thể của sự phát triển chứ không phải người đứng ngoài, những “điểm nghẽn” khó khăn nhất cũng có thể tháo gỡ.

Từ thực tiễn ở Khương Đình, Thanh Xuân hay Ứng Hòa cho thấy, giải phóng mặt bằng không chỉ là câu chuyện thu hồi đất để làm đường, làm dự án. Đó còn là hành trình xây dựng niềm tin, củng cố đồng thuận xã hội và tạo nền tảng cho phát triển bền vững.