1. Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, dân số đông, xã hội số phát triển mạnh mẽ và nhu cầu của người dân ngày càng cao, cung cách quản trị đang đứng trước áp lực phải thay đổi. Người dân hôm nay mong muốn một chính quyền phản ứng nhanh, minh bạch, hiệu quả và phục vụ tốt hơn. Sau khi tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động, vai trò của cấp cơ sở càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
Hầu hết những vấn đề dân sinh thiết thực nhất đều diễn ra ở xã, phường: Từ môi trường, an ninh trật tự, quản lý đô thị, chuyển đổi số, chăm lo an sinh đến xây dựng đời sống văn hóa cộng đồng. Một xã, phường hiện đại không chỉ là nơi giải quyết thủ tục hành chính mà còn phải trở thành không gian phát triển tổng hợp, nơi chất lượng sống của người dân được đặt ở vị trí trung tâm.
Nói cách khác, chất lượng quản trị của Thủ đô nói riêng hay cả nước nói chung sẽ được quyết định phần lớn bởi chất lượng quản trị ở từng xã, phường.
Chính vì vậy, việc Hà Nội xây dựng bộ tiêu chí cho mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” với những nội dung như: Chuyển đổi số, dịch vụ công, môi trường sống, văn hóa cộng đồng, mức độ hài lòng của người dân… cho thấy một bước chuyển đáng chú ý trong tư duy phát triển. Trọng tâm không còn chỉ là tăng trưởng kinh tế hay hoàn thành chỉ tiêu hành chính mà là nâng cao chất lượng sống và hiệu quả quản trị.
Trong mô hình đó, cán bộ cơ sở phải mang tư duy quản trị hiện đại, biết sử dụng công nghệ, điều phối nguồn lực, đối thoại với người dân và tổ chức phát triển cộng đồng. Bí thư hay chủ tịch xã, phường không chỉ cần nắm vững nghiệp vụ hành chính mà còn phải có năng lực lãnh đạo chuyển đổi số, cải cách dịch vụ công, tổ chức không gian phát triển và xây dựng văn hóa cộng đồng.
Thực tế cho thấy, khoảng cách phát triển giữa các địa phương hiện nay không chỉ nằm ở nguồn lực, mà ngày càng phụ thuộc vào chất lượng quản trị. Có những nơi điều kiện chưa thật sự thuận lợi nhưng vẫn tạo được niềm tin xã hội nhờ bộ máy gần dân, minh bạch, phản ứng nhanh và biết tổ chức đời sống cộng đồng.
Ngược lại, có nơi hạ tầng khá hơn nhưng người dân vẫn chưa hài lòng vì thủ tục chậm, thiếu kết nối, quản lý cứng nhắc và bộ máy vận hành nặng tính hành chính. Điều đó cho thấy, đổi mới quản trị đang trở thành yếu tố cạnh tranh phát triển của mỗi địa phương.
2. Việc Hà Nội thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” không chỉ là nhiệm vụ của riêng đơn vị được chọn mà cần được tất cả các xã, phường tiếp cận và tạo chuyển động chung, nhất là đổi mới mô hình, cung cách quản trị để đạt được các tiêu chí quan trọng như nâng cao chất lượng phục vụ, nâng cao đời sống nhân dân.
Một xã, phường có mô hình quản trị hiện đại phải được đo bằng sự thay đổi thực chất trong đời sống người dân. Đó là khi người dân làm thủ tục thuận tiện hơn; phản ánh được xử lý nhanh hơn; môi trường sống sạch hơn; không gian công cộng văn minh hơn; dữ liệu được kết nối hiệu quả hơn; cán bộ trách nhiệm và gần dân hơn; cộng đồng gắn kết hơn. Nói cách khác, mọi đổi mới cuối cùng đều phải quay trở lại phục vụ người dân.
Để làm được điều đó, điều quan trọng nhất trước hết là đổi mới tư duy của cấp ủy và chính quyền cơ sở. Nếu vẫn giữ tư duy “quản lý địa bàn” theo cách cũ, thì khó tạo ra chuyển biến thật sự. Điều mà xã, phường hôm nay cần hướng tới là quản trị phát triển địa phương, tức là vừa giữ ổn định, vừa chủ động kiến tạo môi trường sống tốt hơn cho người dân.
Trong mô hình ấy, chuyển đổi số phải trở thành nền tảng vận hành mới của chính quyền cơ sở. Dữ liệu dân cư, phản ánh hiện trường, dịch vụ công trực tuyến, quản trị đô thị thông minh… không còn là lựa chọn mang tính phong trào, mà là yêu cầu tất yếu để nâng cao hiệu quả quản trị. Một xã, phường vận hành chủ yếu bằng giấy tờ thủ công sẽ khó đáp ứng được tốc độ phát triển của xã hội hiện đại.
Song song với đó là yêu cầu xây dựng văn hóa phục vụ trong bộ máy công quyền. Người dân đánh giá chính quyền bằng kết quả cuối cùng và bằng thái độ phục vụ, sự minh bạch và tinh thần trách nhiệm của cán bộ. Một nụ cười đúng lúc, một phản hồi kịp thời hay một thủ tục được giải quyết nhanh chóng chính là điều người dân cần nhất.
Quan trọng hơn, quá trình đổi mới này không thể chỉ là việc riêng của chính quyền. Một cộng đồng hiện đại cần vai trò lãnh đạo thống nhất, đồng bộ, tiên phong của cấp ủy Đảng, huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, sự tham gia của người dân, doanh nghiệp. Khi người dân được lắng nghe, được tham gia giám sát và đồng hành với chính quyền, hiệu quả quản trị sẽ có sự chuyển biến về chất. Sức mạnh của một xã, phường trước hết nằm ở bộ máy, nhưng mức độ gắn kết cộng đồng và niềm tin xã hội giữ vai trò quyết định.
Hà Nội đang đứng trước một cơ hội lớn để tạo ra bước chuyển trong quản trị cơ sở. Nhưng giá trị lớn nhất của quá trình thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” không chỉ nằm ở một mô hình cụ thể, mà ở khả năng lan tỏa tư duy đổi mới tới toàn bộ hệ thống xã, phường của Thủ đô.
Xét đến cùng, tương lai của một đô thị hiện đại không chỉ được quyết định bởi những công trình lớn hay các chỉ số tăng trưởng cao mà còn được quyết định từ những điều gần gũi: Một chính quyền biết phục vụ, một cộng đồng văn minh và một môi trường sống đáng tin cậy ở từng xã, phường.
Đó cũng là lý do vì sao đổi mới mô hình quản trị không phải việc của riêng nơi thí điểm mà là việc của mỗi xã, phường hôm nay nếu muốn bắt kịp yêu cầu phát triển của Thủ đô và đất nước trong kỷ nguyên mới.