Những bài học kinh nghiệm quý giá rút ra đã khẳng định: Để tiếp tục vận hành mô hình thành công cần thực hiện đồng bộ giữa hoàn thiện thể chế, tổ chức bộ máy, phân cấp, phân quyền, phát triển đội ngũ cán bộ, bảo đảm nguồn lực và đẩy mạnh chuyển đổi số.
Giải quyết thủ tục cho người dân tại Trung tâm Phục vụ hành chính công thành phố Hà Nội - Chi nhánh số 2. Ảnh: Quang Thái
Cơ sở thực tiễn giúp hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách
Thực tiễn trong 1 năm vận hành bước đầu khẳng định tính phù hợp của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đối với một đô thị đặc biệt có quy mô lớn, yêu cầu quản trị phức tạp và tốc độ đô thị hóa cao như Thủ đô Hà Nội.
Điểm nhấn là việc sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị thành phố cơ bản đạt mục tiêu tinh gọn đầu mối, giảm tầng nấc trung gian, tăng tính trực tiếp trong lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý và tổ chức thực hiện nhiệm vụ. Bộ máy các cấp vận hành ổn định, thông suốt, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị và chất lượng phục vụ nhân dân.
Kết quả này khẳng định, Thành ủy, Ban Thường vụ Thành ủy đã chủ động chuẩn bị từ sớm, từ xa, lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt, đồng bộ, bài bản và kịp thời cụ thể hóa các chủ trương, chỉ đạo của Trung ương thành các chương trình, đề án, kế hoạch, giải pháp phù hợp với điều kiện thực tiễn của Thủ đô. Thành phố đã tập trung chuẩn bị toàn diện các điều kiện bảo đảm vận hành mô hình mới; thực hiện đồng bộ việc sắp xếp đơn vị hành chính, kiện toàn tổ chức bộ máy, bố trí cán bộ, chuẩn bị cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin, dữ liệu dùng chung và các điều kiện phục vụ hoạt động của 126 xã, phường ngay từ thời điểm bắt đầu vận hành.
Đặc biệt, việc triển khai đồng bộ trên cả 4 trục (Đảng, HĐND, UBND, Mặt trận Tổ quốc) của hệ thống chính trị; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm tra, giám sát; chuyển đổi số gắn với cải cách hành chính; tăng cường hỗ trợ, hướng dẫn cơ sở và kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc phát sinh đã góp phần bảo đảm bộ máy hoạt động ổn định, thông suốt ngay từ đầu. Bên cạnh đó, đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức từ thành phố đến cơ sở đã phát huy tinh thần trách nhiệm, đoàn kết, chủ động thích ứng với yêu cầu nhiệm vụ mới. Nhiều cán bộ sẵn sàng nhận nhiệm vụ tại địa bàn mới, khắc phục khó khăn, nỗ lực hoàn thành nhiệm vụ trong điều kiện khối lượng công việc tăng cao và yêu cầu ngày càng lớn.
Đáng chú ý, công tác thông tin, tuyên truyền, dân vận và tạo đồng thuận xã hội được triển khai chủ động, kịp thời, hiệu quả. Qua đó, đã góp phần giữ vững ổn định chính trị - xã hội, củng cố niềm tin của cán bộ, đảng viên và nhân dân đối với việc vận hành chính quyền địa phương 2 cấp trên địa bàn thành phố.
Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội Trần Đức Thắng cho rằng, kết quả trong suốt 1 năm qua khẳng định mô hình hệ thống chính trị và chính quyền địa phương 2 cấp trên địa bàn thành phố là chủ trương đúng đắn, phù hợp với thực tiễn. Bước đầu thành phố đã hình thành phương thức quản trị mới hiệu quả hơn, gần dân, sát dân hơn. Hệ thống chính trị của thành phố đang chuyển dần phương thức lãnh đạo điều hành từ quản lý hành chính sang quản trị hiện đại; từ chính quyền quản lý sang chính quyền phục vụ; từ điều hành hành chính sang điều hành bằng dữ liệu; từ phối hợp qua nhiều tầng nấc sang trực tiếp từ thành phố xuống xã, phường.
Những bài học quý để tiếp tục hoàn thiện mô hình
Trong 1 năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp trên địa bàn thành phố Hà Nội có thể rút ra 8 bài học kinh nghiệm có giá trị thực tiễn.
Thứ nhất, phải giữ vững vai trò lãnh đạo toàn diện, xuyên suốt của cấp ủy; bảo đảm sự thống nhất cao trong lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành giữa 4 trục: Đảng, HĐND, UBND, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội. Nơi nào cấp ủy quyết liệt, người đứng đầu sâu sát cơ sở, duy trì tốt cơ chế giao ban, kiểm tra, giám sát và xử lý công việc theo tiến độ, kết quả thực hiện nhiệm vụ thì nơi đó bộ máy vận hành ổn định, thông suốt, xử lý hiệu quả các vấn đề phát sinh ngay từ cơ sở. Thực tiễn cho thấy, mọi chủ trương đổi mới tổ chức bộ máy chỉ thành công khi tạo được sự đồng thuận cao trong cán bộ, đảng viên và nhân dân. Công tác tuyên truyền phải đi trước một bước, phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội trong nắm bắt, định hướng dư luận xã hội, giải quyết kiến nghị từ cơ sở và củng cố niềm tin của nhân dân đối với mô hình mới.
Thứ hai, từ thực tiễn Hà Nội cho thấy, giá trị cốt lõi của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp không nằm ở việc giảm một cấp hành chính hay sắp xếp lại tổ chức bộ máy mà ở việc hình thành phương thức quản trị mới theo hướng gần dân, sát cơ sở, phân định rõ trách nhiệm và lấy hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp làm trung tâm. Thành công của mô hình phải được đo bằng năng lực giải quyết các vấn đề thực tiễn, chất lượng quản trị địa phương, hiệu quả cung cấp dịch vụ công và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp.
Thứ ba, trong điều kiện không còn cấp huyện, cấp xã phải thực sự trở thành trung tâm quản trị địa bàn. Hiệu quả vận hành của mô hình phụ thuộc trước hết vào chất lượng đội ngũ cán bộ, nhất là người đứng đầu. Thực tiễn cho thấy, sự khác biệt giữa các địa phương không chủ yếu nằm ở tổ chức bộ máy hay điều kiện nguồn lực mà nằm ở năng lực quản trị địa bàn, năng lực tổ chức thực hiện, khả năng xử lý các vấn đề phức tạp, khả năng huy động sự tham gia của người dân và tinh thần trách nhiệm của đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý.
Thứ tư, phân cấp, phân quyền chỉ phát huy hiệu quả khi được thực hiện đồng bộ theo nguyên tắc “phân quyền, phân việc, phân tiền, phân dữ liệu, phân trách nhiệm” gắn với phân định rõ thẩm quyền và bảo đảm đầy đủ điều kiện thực hiện. Việc giao quyền phải đi đôi với giao nguồn lực, nhân lực, dữ liệu, hạ tầng công nghệ và cơ chế kiểm tra, giám sát phù hợp; đồng thời bảo đảm nguyên tắc một việc chỉ giao một cơ quan chủ trì, chịu trách nhiệm chính. Đây là điều kiện tiên quyết để phát huy tính chủ động, sáng tạo của cơ sở, nâng cao trách nhiệm giải trình và hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.
Thứ năm, tinh gọn bộ máy chỉ thực sự hiệu quả khi đồng thời tinh gọn quy trình và đổi mới phương thức tổ chức thực hiện nhiệm vụ. Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy, mọi nhiệm vụ phải được giao theo nguyên tắc “6 rõ” (rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian, rõ kết quả) gắn với “1 đầu mối xuyên suốt” chịu trách nhiệm chính. Qua đó, hạn chế chồng chéo, đùn đẩy trách nhiệm, nâng cao chất lượng, tiến độ và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ.
Thứ sáu, cải cách hành chính phải được thực hiện đồng thời với phân cấp, phân quyền và chuyển đổi số. Việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, tái cấu trúc quy trình giải quyết công việc trên cơ sở dữ liệu số, giảm tối đa khâu trung gian, thực hiện nguyên tắc “người dân chỉ cung cấp thông tin một lần”, “cơ quan nhà nước chủ động khai thác dữ liệu” là điều kiện quan trọng để phát huy hiệu quả của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Mục tiêu cuối cùng của cải cách hành chính là giảm thời gian, chi phí tuân thủ và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Thứ bảy, hiệu quả của mô hình phải được kiểm chứng bằng khả năng tháo gỡ các điểm nghẽn phát triển và giải quyết các vấn đề thực tiễn ngay từ cơ sở. Thực tiễn Hà Nội cho thấy, khi thẩm quyền được phân định rõ, trách nhiệm được giao cụ thể và cơ sở được trao quyền đầy đủ thì nhiều khó khăn, vướng mắc trong công tác giải phóng mặt bằng, quản lý đất đai, đầu tư công, trật tự xây dựng, triển khai các dự án trọng điểm và giải quyết các vấn đề dân sinh được xử lý nhanh hơn, hiệu quả hơn.
Thứ tám, chuyển đổi số phải trở thành phương thức quản trị mới của hệ thống chính trị trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Dữ liệu phải được xác định là nguồn lực chiến lược; quản trị phải dựa trên dữ liệu, điều hành phải dựa trên dữ liệu và đánh giá phải dựa trên dữ liệu. Bài học kinh nghiệm là phải lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm; lấy dữ liệu làm nền tảng; lấy dịch vụ công trực tuyến làm khâu đột phá; đồng thời xây dựng các nền tảng số dùng chung, cơ sở dữ liệu liên thông và cơ chế giám sát theo thời gian thực. Đây là điều kiện nền tảng để bảo đảm sự lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành thông suốt từ thành phố đến cơ sở, nâng cao chất lượng cải cách hành chính, cung cấp dịch vụ công và xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch, hiệu quả.